Fiyat veya maliyet değişirse marjım ne olur?
Güncellendi:
Fiyat değişince katkı, fiyat kadar değişmez: indirimin bir kısmını KDV, bir kısmını komisyon üstlenir. KDV %20 ve komisyon %18 iken fiyattaki her 1 ₺’lik değişimin katkıya yansıyan kısmı 68 kuruştur; alış maliyeti, ambalaj ve satış başına reklam ise birebir yansır. Marj, fiyat değiştikçe aynı oranda değişmez; çünkü hesabın tabanı da fiyatla birlikte değişir ve kargo bedeli belirli fiyat aralıklarına göre farklılaşabilir.
Formül
Katkı = (Satış fiyatı ÷ 1,20) − (Komisyon ÷ 1,20) − Kargo − Ambalaj − Platform hizmet bedeli − Ürün maliyeti
Katkı marjı = Katkı ÷ (Satış fiyatı ÷ 1,20)
Fiyat başına kalan pay = (1 ÷ 1,20) − (Komisyon oranı ÷ 1,20)
Fiyat senaryosu — katkı değişimi = Fiyat değişimi × Fiyat başına kalan pay (kargo basamağı değişmediği sürece)
Maliyet senaryosu — katkı değişimi = Maliyet değişiminin kendisi, ters işaretle
Senaryo tek bir ayrımdan çıkar. Fiyata bağlı olanlar: KDV ve komisyon. İkisi de fiyatın yüzdesidir. Fiyattan bağımsız olanlar: ürün alış maliyeti, ambalaj, platform hizmet bedeli ve kargo. Komisyon KDV dâhil fiyattan kesilir ama katkı KDV hariç düzlemde ölçülür; bu yüzden bir kez daha 1,20’ye bölünür. Kargo paket başına bir kez sayılır, e-ticaret stopajı ise katkıdan düşülmez: nakit tarafında ayrı izlenir.
Senaryoyu adım adım kurma
- Referans sabitlenir Bugünkü fiyat, maliyet ve komisyonla tek bir satışın katkısı hesaplanır; karşılaştırılacak satır bu.
- Kalemler iki kümeye ayrılır Fiyata bağlı olanlar (KDV, komisyon) bir yana konur; kalanların toplamı senaryo boyunca sabittir.
- Tek değişken oynatılır Fiyat ile maliyet birlikte değişirse sonucu hangisinin taşıdığı görünmez.
- Kargo basamağı kontrol edilir Yeni fiyat, kendi kargo sözleşmenizdeki bir eşiğin altına ya da üstüne geçiyorsa kargo satırı elle güncellenir.
- Sonuç önce ₺ olarak okunur Marj yüzdesi hem payı hem böleni değiştirir; önce satış başına katkı, sonra marj.
Örnek hesap: üç senaryo yan yana
Aşağıdaki rakamlar temsilidir, gerçek bir satıcının verisi değildir ve hesabın nasıl kapandığını göstermek için seçilmiş sayılardır. Ürün 420,00 ₺’ye satılıyor; KDV %20, komisyon %18, kargo 84,00 ₺ (KDV hariç), platform hizmet bedeli 12,00 ₺, ambalaj 6,00 ₺, ürün alış maliyeti 120,00 ₺. Tek satış tek pakete gidiyor kabul edildi.
| Kalem | Bugün | Fiyat −%10 | Maliyet +%10 | Eşik altı fiyat |
|---|---|---|---|---|
| Satış fiyatı (KDV dahil) | 420,00 ₺ | 378,00 ₺ | 420,00 ₺ | 348,00 ₺ |
| KDV hariç satış (÷ 1,20) | 350,00 ₺ | 315,00 ₺ | 350,00 ₺ | 290,00 ₺ |
| Komisyon %18 (KDV hariç karşılığı) | −63,00 ₺ | −56,70 ₺ | −63,00 ₺ | −52,20 ₺ |
| Kargo (KDV hariç) | −84,00 ₺ | −84,00 ₺ | −84,00 ₺ | −74,00 ₺ |
| Platform hizmet bedeli | −12,00 ₺ | −12,00 ₺ | −12,00 ₺ | −12,00 ₺ |
| Ambalaj maliyeti | −6,00 ₺ | −6,00 ₺ | −6,00 ₺ | −6,00 ₺ |
| Ürün alış maliyeti | −120,00 ₺ | −120,00 ₺ | −132,00 ₺ | −120,00 ₺ |
| Katkı | 65,00 ₺ | 36,30 ₺ | 53,00 ₺ | 25,80 ₺ |
| Katkı marjı | %18,57 | %11,52 | %15,14 | %8,90 |
İki değişimin büyüklüğü aynı, sonucu değil. Fiyat %10 düştüğünde katkı 65,00 ₺’den 36,30 ₺’ye iniyor: 28,70 ₺, yani %44,15 kayıp. Maliyet %10 arttığında katkı 53,00 ₺ oluyor: 12,00 ₺, yani %18,46 kayıp. Sebebi 42,00 ₺’lik indirimin dağılımıdır: 7,00 ₺’si KDV’den, 6,30 ₺’si komisyondan düşer, kalan 28,70 ₺ doğrudan katkıdan gider; maliyet artışının ise paylaşılma durumu yoktur.
Katkı, reklam gideri ve stopaj düşülmeden önce hesaplanır. Bugünkü fiyatta stopaj 350,00 ₺ × %1 = 3,50 ₺ olduğundan nakit katkı 61,50 ₺’ye iner. Satış başına 8,00 ₺ reklam gideri de varsa reklam sonrası katkı 57,00 ₺, marj ise %16,29 olur. Bu tutarların hiçbiri net kâr değildir; kira, personel ve diğer genel giderler bu hesabın dışında tutulur.
N-XPlus’ta aynı deneme Ürünler → Yeni ürün ekranındaki fiyat kaydırıcısıyla ve Marj tablosundaki senaryo fiyatıyla yapılır; girdi değişince sonuç anında yeniden hesaplanır. Buna karşılık “şu değişkeni %10 oynat, iki sonucu yan yana göster” diyen kayıtlı bir senaryo karşılaştırma ekranı yok; senaryolar sırayla denenir.
İlk satıra hangi fiyatın yazılacağı sonucun tamamını değiştirir. Trendyol’da satıcının kazandığı tutar, brüt satır tutarından yalnız satıcı indirimi düşülerek bulunur; Trendyol’un kendi karşıladığı indirim satıcının kazancını azaltmaz. 600 ₺ brüt satırdan 60 ₺ satıcı indirimi düşülür ve satıcıya 540 ₺ yazılır, müşteri o sırada 490 ₺ öder. Senaryo müşterinin ödediği tutardan kurulursa her satır olduğundan kötü görünür.
Neden doğrusal değil: kargo basamağı
Kargo bedeli birçok sözleşmede belirli bir satış tutarının altında sabit bir barem tutarına düşer ve bu barem her kargo firmasında bulunmaz. Koşullu bir kuraldır ve kendi tarifenizden doğrulanmadan varsayımla tamamlanmaz. Örnekte, yine temsili olarak, eşik 350,00 ₺ ve altında kargo 84,00 ₺ yerine 74,00 ₺ kabul edildi.
Etkisi ters yönde de görünür: fiyatı 348,00 ₺’den 352,00 ₺’ye çıkarmak katkıyı 25,80 ₺’den 18,53 ₺’ye düşürür. Zammın katkıya yansıyan kısmı 2,73 ₺, kargo ise 10,00 ₺ pahalılaşır; net sonuç 7,27 ₺ kayıp, marj %8,90 seviyesinden %6,32 seviyesine iner.
Aynı kargo eşiği, başa baş noktasını da değiştirir. Fiyat eşiğin üzerindeyken fiyattan bağımsız giderler 12,00 + 84,00 + 120,00 + 6,00 = 222,00 ₺, eşiğin altındayken ise 212,00 ₺’dir. Kargo bedelinin değişmediğini varsayarsak başa baş fiyat 222,00 ÷ 0,683333 = 324,88 ₺ çıkar. Ancak 324,88 ₺, kargo eşiğinin altında kaldığı için bu fiyat seviyesinde kargo artık 84,00 ₺ değil, 74,00 ₺’dir. Bu nedenle 324,88 ₺’de katkı sıfır değil, 10,00 ₺ olur. Doğru başa baş fiyatı 212,00 ÷ 0,683333 = 310,24 ₺’dir. Stopaj da hesaba katıldığında nakit başa baş fiyatı 314,08 ₺ olur.
Kargo satırının kaynağı önemlidir: Trendyol kargo tarifesi resmî geliştirici dokümantasyonunda hiç yer almıyor ve sözleşmeye göre satıcıdan satıcıya değişiyor. Ölçülebilir tek dürüst kaynak satıcının kendi kargo faturasıdır: Firma, desi ve gerçek tutar. Dışarıdan alınan bir tarife eşiğin yerini de yanlış gösterir.
Sık sorulanlar
Fiyatı %10 indirirsem katkım da %10 mu düşer?
Hayır, katkı çok daha fazla düşebilir. Bu örnekte fiyat %10 azalırken katkı 65,00 ₺’den 36,30 ₺’ye, yani %44,15 düşüyor. Çünkü bu iki oran farklı tutarlar üzerinden hesaplanır: indirim satış fiyatının, kayıp ise katkının yüzdesidir. Katkı marjı ne kadar düşükse, aynı indirim katkıyı o kadar daha fazla azaltır.
Komisyon oranım 1 puan artarsa ne olur?
Katkıdan, KDV hariç satışın %1 kadarı iner. Örnekteki üründe komisyon %18 yerine %19 olursa katkı 65,00 ₺’den 61,50 ₺’ye, marj %18,57 seviyesinden %17,57 seviyesine gelir. Etki fiyatla büyür: aynı 1 puan, 1.000 ₺’lik üründe 8,33 ₺.
Fiyatı artırdığım hâlde katkım düşebilir mi?
Evet, kargo baremi olan bir sözleşmede eşiğin hemen üstüne çıkılırsa düşer: örnekte 348,00 ₺’den 352,00 ₺’ye çıkmak katkıyı 7,27 ₺ azaltıyor. Eşiğin birkaç lira üstündeki fiyatlar bu yüzden kontrol edilmeye değer.
Bu hesap nerede yapılamaz
Talep tarafı bu hesabın dışındadır. Fiyat indirilince kaç adet fazla satılacağı ölçülemez, tahmin de edilmez. Senaryo yalnız “bu fiyattan bir satış olursa elimde ne kalır” sorusunu cevaplar; toplam etki için adet varsayımını siz yazarsınız ve o sayının bir varsayım olduğu yanına not edilir.
Kargo çözülemiyorsa senaryo kurulmaz. Kargo firması tarifede tanınmıyorsa ya da desi tablonun dışındaysa doğru cevap “0 ₺ kargo” değil, “hesaplanamaz”dır; sıfır sayılan kargo her senaryoyu olduğundan iyi gösterir.
Kampanya komisyonu senaryodan türetilemez. Bir kampanyaya girildiğinde komisyonun ne olacağı kampanya türüne göre ya teklif dosyasında yazar ya da yalnız pazaryeri panelinde görünür; sabit komisyonla kurulan senaryo onu anlatmaz.
Kayıtlı senaryo karşılaştırması bulunmuyor. Girdi değiştiğinde sonuç anında güncellenir; ancak farklı senaryoları kaydedip yan yana karşılaştırabileceğiniz ayrı bir ekran yoktur.
Bu hesabı elle yapmayın
N-XPlus; sipariş, iade, komisyon, kargo ve reklam verilerinizi bir araya getirip hesabı sizin için otomatik yapar ve sonuçları Ürünler → Yeni ürün (fiyat kaydırıcısı) · Marj tablosu senaryo fiyatı üzerinde gösterir. Hesaplayamadığı bir değer varsa tahmin etmez, açıkça “hesaplanamaz” der.